Emiter: Kiedy konieczna jest utylizacja modułów fotowoltaicznych?

Jednym z częściej powtarzanych mitów jest przekonanie, że panele PV nie wymagają obsługi po zakończeniu żywotności, ponieważ są ekologiczne. W rzeczywistości każda instalacja fotowoltaiczna po latach pracy wymaga demontażu, a jej elementy – odpowiedniego zagospodarowania. Jakie są główne powody konieczności utylizacji modułów fotowoltaicznych?

• zużycie techniczne i utrata sprawności poniżej 80% deklarowanej przez producenta,
• uszkodzenia mechaniczne wywołane np. przez opady gradu, uderzenia gałęzi czy wady produkcyjne,
• modernizacja instalacji, wymiana na nowsze, bardziej wydajne modele,
• przymus wymiany wynikający z przepisów dotyczących bezpieczeństwa elektrycznego.

Utylizacja fotowoltaiki może dotyczyć zarówno niewielkich domowych instalacji, jak i dużych farm fotowoltaicznych. W każdym przypadku obowiązuje określona droga administracyjna oraz techniczna, która pozwala na minimalizowanie negatywnego wpływu na środowisko.

Dlaczego prawidłowa utylizacja modułów fotowoltaicznych jest tak ważna?

Zużyte panele PV klasyfikowane są jako odpad elektryczny i elektroniczny (OEE). Oznacza to, iż podlegają rygorystycznym przepisom dotyczącym gospodarowania tego typu sprzętem.

Problemy z utylizacją modułów fotowoltaicznych wynikają z ich budowy i składu. Moduły zawierają różne substancje, zarówno pożądane do odzysku, jak i potencjalnie szkodliwe dla środowiska. W skład przeciętnego panelu wchodzi:

• szkło (ok. 70-75% wagi),
• aluminium (ok. 10%),
• krzem (ok. 5%),
• tworzywa sztuczne: folie EVA i tedlar,
• niewielkie ilości srebra, miedzi i ołowiu.

Niewłaściwa utylizacja modułów fotowoltaicznych może prowadzić do przedostania się metali ciężkich i związków chemicznych do gleby i wody, stwarzając zagrożenie dla ludzi, zwierząt i roślin. Z drugiej strony, odpowiedni recykling modułów fotowoltaicznych pozwala na odzysk wielu wartościowych surowców i ponowne ich wykorzystanie w przemyśle. To realizacja idei gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ), która minimalizuje ilość wytwarzanych odpadów.

Obowiązujące przepisy dotyczące recyklingu modułów PV

W Polsce oraz całej Unii Europejskiej recykling modułów fotowoltaicznych regulowany jest przez:

• Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/19/UE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE),
• Ustawę z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym,
• akty wykonawcze dotyczące raportowania, zbierania i utylizacji sprzętu OEE.

Zgodnie z przepisami panele PV są sklasyfikowane w grupie odpadów 4 (sprzęt wielkogabarytowy). Producent oraz pierwszy wprowadzający panel na rynek Polski są zobowiązani do zapewnienia systemu zbierania oraz przekazania modułów do odpowiedniego zakładu przetwarzania. Po stronie użytkownika (osoby prywatnej, firmy, rolnika czy samorządu) leży obowiązek przekazania zużytego urządzenia do miejsca legalnego zbioru.

W praktyce oznacza to, że nie wolno wyrzucić modułów fotowoltaicznych do standardowych pojemników na odpady, a przypadki niewłaściwej utylizacji mogą skutkować karami administracyjnymi.

Jak przebiega proces utylizacji modułów fotowoltaicznych?

Sam proces utylizacji fotowoltaiki jest technicznie złożony i wymaga specjalistycznej technologii. W wyspecjalizowanych zakładach rozbiera się moduł na poszczególne elementy, z których następuje odzysk surowców wtórnych.

Etapy recyklingu modułów fotowoltaicznych

1. Demontaż Niezbędny jest demontaż modułów z dachu, konstrukcji naziemnej lub trackerów. Proces ten powinna przeprowadzić wykwalifikowana firma, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa.
2. Transport Panele przewożone są do punktu zbiórki lub recyklingu przez uprawnionego przewoźnika. Zwykle wiąże się to z wydaniem odpowiednich dokumentów przewozowych.
3. Rozdzielanie materiałów Wyspecjalizowane linie technologiczne oddzielają ramę aluminiową, zdejmują szybę hartowaną, rozcinają szyby i rozdrabniają pozostałe elementy.
4. Odzysk surowców W toku recyklingu odzyskuje się około 90-95% składu panelu w postaci szkła, aluminium czy krzemu. Srebro oraz inne metale szlachetne użytkowane są ponownie w przemyśle elektronicznym.
5. Utylizacja odpadów nieprzetwarzalnych Niewielka część, której nie da się ponownie użyć podczas recyklingu modułów fotowoltaicznych, trafia do bezpiecznej utylizacji w warunkach kontrolowanych.

Proces recyklingu stale się rozwija - aktualnie prowadzone są prace nad jeszcze efektywniejszym odzyskiem krzemu i cienkowarstwowych warstw metali.

Gdzie oddać panele fotowoltaiczne? Instrukcja dla właścicieli PV

Kluczowe pytanie dla osób mających zużyte panele PV brzmi: gdzie można oddać takie moduły do legalnej utylizacji? Odpowiedź zależy od kilku czynników, takich jak skala gospodarstwa, źródło pochodzenia modułów oraz umowy zawarte podczas zakupu systemu.

Dla właścicieli indywidualnych (gospodarstwa domowe):

• w ramach wymiany gwarancyjnej należy skontaktować się z firmą, która dostarczyła lub zamontowała system - często taki wykonawca może zorganizować odbiór,
• w przypadku samodzielnego demontażu należy oddać zużyte panele do Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) - większość PSZOK przyjmuje panele PV,
• możliwe jest także skorzystanie z firm prowadzących skup modułów fotowoltaicznych oraz recykling na terenie całej Polski.

Dla firm, rolników lub samorządów:

• konieczne jest zawarcie umowy z firmą posiadającą odpowiednie uprawnienia do zbiórki i utylizacji fotowoltaiki,
• przedsiębiorca lub samorząd winien posiadać kartę przekazania odpadu, która dokumentuje legalność operacji,
• część większych producentów i sieci dystrybucyjnych prowadzi własne punkty przyjmowania modułów.

Ważne jest, aby nie odsprzedawać zużytych modułów nielegalnym zbieraczom, nie porzucać ich na terenach nieprzeznaczonych do składowania oraz nie niszczyć samodzielnie w celu obniżenia kosztów utylizacji.

Kto odpowiada za utylizację modułów fotowoltaicznych?

Odpowiedzialność za właściwą utylizację modułów PV jest rozłożona na kilka podmiotów:

• Producent lub pierwszy wprowadzający Zgodnie z prawem, producent modułów oraz pierwszy podmiot, który wprowadził sprzęt do obrotu na terenie Polski, jest zobowiązany zapewnić system zbierania zużytych modułów fotowoltaicznych.
• Dystrybutor i instalator Często w praktyce dystrybutor lub firma instalatorska współpracuje z producentem i realizuje usługę odbioru zużytego urządzenia na zlecenie użytkownika.
• Użytkownik końcowy Ma obowiązek przekazać zużyte panele do legalnego punktu zbiórki oraz zadbać o bezpieczną obsługę procesu.

W przypadku wymiany w ramach gwarancji lub reklamacji koszt transportu i utylizacji pokrywa producent. Gdy panele PV są wymieniane po zakończeniu cyklu życia, koszt ten najczęściej leży po stronie właściciela.

Ile kosztuje utylizacja modułów fotowoltaicznych?

Koszt utylizacji modułów fotowoltaicznych zależy od kilku czynników, w tym liczby modułów, miejsca odbioru, formy dostawy oraz wybranej firmy. W większości przypadków koszt przetworzenia jednego panelu mieści się w przedziale 30-70 zł netto (+ transport).

Warto pamiętać, że:

• na ostateczną kwotę wpływa również demontaż oraz utylizacja pozostałych elementów instalacji (np. inwerterów, okablowania),
• duże podmioty (farmy PV, spółki energetyczne) mogą negocjować ceny utylizacji w zależności od wolumenu i zawieranych kontraktów,

W przypadku odbioru modułów w ramach programu wymiany bądź gwarancji, koszt jest pokrywany przez firmę instalującą lub producenta.

Skup modułów fotowoltaicznych – alternatywa dla utylizacji?

Warto wiedzieć, że część firm oferuje skup modułów fotowoltaicznych, które po regeneracji lub niewielkich naprawach mogą być ponownie wykorzystane. Jest to opcja w przypadku urządzeń wycofanych z eksploatacji, lecz dalej sprawnych lub mających minimalne uszkodzenia mechaniczne.

Firmy skupujące panele analizują ich stan techniczny i mogą:

1. przyjąć panele do recyklingu,
2. naprawić i sprzedać na rynku wtórnym jako tańszy produkt do kolejnych instalacji,
3. przeprowadzić pełną utylizację i odzysk surowców.

Dzięki temu minimalizuje się ilość odpadów, a część modułów zyskuje drugie życie w mniej wymagających zastosowaniach.

Największe wyzwania i perspektywy recyklingu modułów fotowoltaicznych w Polsce

Z roku na rok przybywa instalacji fotowoltaicznych, a za 10-15 lat skala odpadu w postaci zużytych modułów istotnie wzrośnie. Polska infrastruktura utylizacji fotowoltaiki dopiero się rozwija, dlatego szczególnie istotne są:

• edukacja użytkowników na temat konieczności odpowiedzialnej utylizacji modułów fotowoltaicznych,
• rozwój technologii odzysku surowców, zwłaszcza krzemu i rzadkich metali,
• lepsza współpraca producentów, samorządów i firm recyklingowych,
• wypracowanie ogólnopolskiej sieci punktów przyjmowania i recyklingu modułów PV.

Kluczowym kierunkiem rozwoju są inwestycje w nowoczesne zakłady, które zwiększą efektywność odzysku i ograniczą koszty utylizacji.

Zapraszamy do poznania profilu działalności firmy Emiter

Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi aktywności rynkowej oraz naszego doświadczenia. Opis firmy Emiter znajdą Państwo w wizytówce dostępnej na naszym portalu.

Zachęcamy do przeanalizowania danych tam zawartych, co pozwoli Państwu lepiej poznać standardy, jakimi kierujemy się w codziennej pracy z nowoczesnymi technologiami.

W przypadku pytań dotyczących opisywanych zagadnień lub chęci nawiązania współpracy, prosimy o kontakt za pośrednictwem formularzy i danych adresowych umieszczonych we wspomnianej wizytówce. Nasi doradcy z przyjemnością przedstawią ofertę oraz pomogą w doborze optymalnych ścieżek postępowania dla Państwa inwestycji.