Nowe przepisy 2025/2026 – co musi wiedzieć wykonawca budynków pasywnych i zeroenergetycznych

Budownictwo pasywne i zeroenergetyczne nabiera coraz większego znaczenia w kontekście transformacji energetycznej UE. Unijna polityka klimatyczna, Zielony Ład, Taksonomia UE czy raportowanie ESG wywierają istotny wpływ na branżę budowlaną w krajach członkowskich. Szczególne znacznie posiada wprowadzona w życie w 2024 Dyrektywa EPBD. W artykule postaramy się przybliżyć ten skomplikowany temat.

Nowe wymagania prawne w UE - neutralność klimatyczna w sektorze budowlanym

Prawodawstwo Unii Europejskiej systematycznie wprowadza zmiany w przepisach, mające na celu zmniejszenie zużycie energii w budynkach oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń. Ostatecznym celem jest uzyskanie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Szczególne znaczenie dla branży budowlanej posiadają: EPBD oraz Taksonomia UE i ESG. Dyrektywa EPBD 2024. W maju ub. roku w krajach UE weszła w życie przekształcona dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD recast 2024). Jej głównym celem jest zmniejszenie zużycia energii w istniejących już i użytkowanych budynkach, wznoszenie nowych, spełniających wymagania odpowiednich standardów efektywności energetycznej oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. W ślad za tą Dyrektywą zmieniają się również odpowiednie przepisy w Polsce. EPBD 2024 jest kontynuacją wcześniejszych przepisów unijnych, wprowadzanych stopniowo od roku 2002 r. Stanowi ona element Europejskiego Zielonego Ładu, przewidującego neutralność klimatyczną i brak zależności od nieodnawialnych surowców naturalnych w gospodarce. Założeniem jest osiągnięcie zerowej emisji gazów cieplarnianych do 2050 roku. Z kolei celem tzw. Zielonej Transformacji jest przede wszystkim uświadomienie ludziom konieczności podjęcia konkretne działania, aby zapobiec samodestrukcji. Służą się temu wszystkie informacje techniczne i dofinansowania, stworzone przez Zielony Ład.

Przepisy UE narzucają coraz ostrzejsze wymogi dla nowych inwestycji. Jednak ich spełnianie powinno przynieść pozytywne skutki, między innymi takie jak:

1. Zmniejszenie zużycia energii elektrycznej oraz paliw, głównie takich jak węgiel czy gaz ziemny/LPG. Oznacza to:

Zmniejszenie kosztów eksploatacji budynków, głównie ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej.
Zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (głównie CO₂) oraz ograniczenie emisji zanieczyszczeń (pyłów).
Poprawę bezpieczeństwa energetycznego krajów UE.

2.Poprawę standardów nowych oraz użytkowanych budynków,

3.Zapewnienie informacji dla szerokiego grona zainteresowanych na temat stanu technicznego i energetycznego budynków oraz możliwości ich poprawy.

4.Ukierunkowanie narzędzi wsparcia na działania przynoszące najwięcej efektów oraz rozwój nowych i niskoemisyjnych rozwiązań.

EPBD przewiduje rozwiązania mające służyć uzyskaniu tych efektów. Są to m.in.:

Ustalenie minimalnych wymagań dotyczących efektywności energetycznej budynków. Zgodnie z tym od 1 stycznia 2028 r. wszystkie nowe budynki będące własnością instytucji publicznych będą musiały być bezemisyjne lub niskoemisyjne, zaś od 1 stycznia 2030 r. obowiązek ten obejmie także wszystkie nowe budynki jednorodzinne. Budynek bezemisyjny to taki, który wymaga zerowej lub bardzo małej ilości energii, niewytwarzający na miejscu emisji dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych oraz emituje zerowe lub bardzo małe ilości gazów cieplarnianych. Uzyskuje się to za pomocą doskonałej izolacji termicznej i szczelności budynków.
Obowiązkowe wykorzystanie OZE oraz systemów automatyki i zarządzania energią w budynkach (HEMS/EMS).
Poprawa charakterystyki energetycznej budynków przy ważniejszej renowacji.
Ustanowienie krajowego planu renowacji budynków oraz trajektorii progresywnej renowacji dla zasobów budynków mieszkalnych.
Zapewnienie wykorzystania energii słonecznej w nowobudowanych budynkach. Od 2029 roku będzie istniał obowiązek dostosowywania wszystkich nowych budynków mieszkalnych do instalacji paneli PV.
Wprowadzenie systemu paszportów renowacji, czyli dokumentów, które określać będą plan gruntownej renowacji danego budynku, która znacząco poprawi jego charakterystykę energetyczną.
Zachęty finansowe i bariery rynkowe. Obejmują m.in. wymóg polegający na nieudzielaniu zachęt finansowych do instalacji indywidualnych kotłów zasilanych paliwami kopalnymi od 1 stycznia 2025 (z pewnymi wyjątkami). Urządzenia takie mogą być stosowane po tym terminie, ale ich zakup i montaż nie może być wspierany finansowo przez państwo.
Obowiązkowe etykiety energetyczne na świadectwach charakterystyki energetycznej budynków.
Regularne przeglądy systemów HVAC w budynkach.

Taksonomia UE i ESG

Taksonomia UE to system klasyfikacji opracowany w celu określenia, które działania gospodarcze można uznać za zrównoważone środowiskowo. Nazywa się tak potocznie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852. Jego głównym celem jest wspieranie inwestycji w projekty i działalności, przyczyniające się do realizacji unijnych celów klimatycznych i środowiskowych. Taksonomia stanowi istotny element europejskiego Zielonego Ładu. Każda działalność zgodna z Taksonomią UE, musi również spełniać wymogi zasady DNSH, czyli niewyrządzenia poważnej szkody względem żadnego z celów środowiskowych. W branży budowlanej taksonomia UE ma na celu zachęcić do inwestowania środków w działania inwestycyjne, które będą wpisywać się w budownictwo ekologiczne. Projekty jakiejś firmy, niezgodne z taksonomią UE, mogą oznaczać dla niej poważne problemy, takie jak: trudności w pozyskaniu (sporych) dotacji, utrata inwestorów i klientów czy problemy wizerunkowe. Taksonomia środowiskowa jest istotnym elementem raportowania ESG, koncentrującym się na określonych wymogach technicznych dla działalności danego podmiotu gospodarczego. ESG to angielski akronim, tłumaczony na polski, jako „Środowisko, Społeczna Odpowiedzialność i Ład Korporacyjny”. Raport ESG (niefinansowy) to sprawozdanie z działalności pozaekonomicznej firmy, przeznaczone m.in. dla inwestorów i klientów. W branży budowlanej i grzewczej istotny jest standard E, czyli działania firmy mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko. Na ocenę jego realizacji wpływają inwestycje w odnawialne źródła energii (np. fotowoltaikę). Raporty ESG za 2024 rok musiały złożyć duże spółki i grupy kapitałowe, będące jednostkami interesu publicznego, zatrudniające określoną liczbę pracowników o uzyskały odpowiednio duże roczne przychody. Jednak w latach 2025 i 2026 obowiązek ten dotknie także i pozostałe, coraz mniejsze firmy. Ponieważ dotychczasowe regulacje są zbyt skomplikowane, w lutym 2025 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet uproszczeń w obszarze zrównoważonego rozwoju – Omnibus I. Uproszczenia te mają dotyczyć m.in. Taksonomii UE. Taksonomia i ESG oznaczają, że zrównoważone budownictwo jest warunkiem uzyskania dofinansowania od państwa oraz ulg podatkowych.

Zmiany w prawie budowlanym 2025. Budownictwo energooszczedne a przepisy.

Nowe prawo budowlane w 2025 r zawiera sporo zmian, zarówno formalnych (np. nowe definicje budynku i budowli), jak i technicznych. Te obejmują planowaną nowelizację standardu WT2021 oraz wprowadzenie nowych wymogów w projektowaniu oraz dokumentacji technicznej budynków.

1.Warunki Techniczne 2025. Od lat w UE obowiązują coraz ostrzejsze standardy energetyczne budynków. W Polsce funkcjonują Warunki Techniczne 2021. To konsekwencja wprowadzenia przez Dyrektywę 2010/31/UE standardu budynku niemal zeroenergetycznego (Nearly Zero Energy Building; nZEB). Budynek o klasie nZEB to obiekt o niemal zerowej emisyjności i bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej. W praktyce wymaga on bardzo niewielkich ilości energii, która powinna pochodzić głównie z OZE. W tym celu niezbędne jest uzyskanie odpowiednio niskiego wskaźnika Ep, czyli zapotrzebowania budynku na nieodnawialną energię pierwotną, pozyskiwaną ze spalania węgla czy gazu. Dla domów jednorodzinnych wskaźnik ten nie powinien on być większy, niż 70 kWh/(m²/rok). Tak niewielkie zapotrzebowanie uzyskuje się dzięki ograniczaniu strat cieplnych, poprzez odpowiednią termoizolację przegród i okien budynku oraz jego wysoką szczelność powietrzną. Szczególnym przypadkiem domu niskoenergetycznego jest dom pasywny, w którym wskaźnik Ep ograniczono do 15 kWh/(m²/rok). W czerwcu 2025 r. na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano projekt rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii, określającego parametry techniczne, które muszą spełniać nowe budynki. Dotyczą one m.in. oszczędności energii oraz izolacyjności cieplnej. Rozporządzenie wejdzie w życie z dniem 20 września 2026 r., przy czym część przepisów wejdzie w życie z dniem 31 grudnia 2026 r. oraz 31 grudnia 2029 r. Projekt zostanie poddany konsultacjom publicznym oraz uzgodnieniom międzyresortowym. Planowana nowelizacja WT 2021 obejmuje:

Zmniejszenie wartości energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych Ep zużywanej przez nowe budynki – zbliżenie jej do standardu nZEB.
Zmniejszenie limitów współczynnika przenikania ciepła U dla przegród budynku oraz okien. Obecnie np. maksymalna wartość U dla ścian zewnętrznych to 0,20 W/(m²·K).
Obowiązkową wentylację z odzyskiem ciepła (rekuperację).
Wymóg wyposażania systemów technicznych w nowych budynkach w urządzenia zapewniające automatyczne sterowanie, regulację i monitorowanie (o ile będzie to wykonalne pod względem technicznym i ekonomicznym)

Jednak najprawdopodobniej obecna nazwa WT2021 pozostanie.

2.Nowe wymogi dla projektowania oraz dokumentacji. Konsekwencjami wprowadzania nowych regulacji unijnych są m.in.:

Konieczność projektowania zgodnego z przyszłymi wymogami nZEB oraz zeroemisyjności. Zgodnie z EPBD wszystkie nowe budynki będą musiały być zeroemisyjne od 2030 r. Oznacza to konieczność pełnej transformacji projektów architektonicznych, renowacji budynków oraz systemów HVAC tak, by spełniały zaostrzone standardy efektywności energetycznej.
Ujecie w projektach systemów HVAC: OZE, systemów magazynowania energii oraz automatyki zarządzającej zużyciem energii. Ponieważ UE dąży do wyeliminowania wykorzystywania paliw kopalnych do ogrzewania, pozostaje wykorzystanie odnawialnych źródeł energii, głównie pomp ciepła oraz paneli PV. Jednak w przypadku fotowoltaiki problemem pozostaje magazynowanie nadwyżek produkowanej energii. Obecnie powszechne są już magazyny energii elektrycznej wykorzystujące akumulatory, jednak prowadzone są prace nad innymi rozwiązaniami, np. magazynowanie energii w postaci wodoru.
ü Jedną z wytycznych EPBD jest dbanie o wysoką efektywność energetyczną budynków. Dlatego rozpowszechnią się systemy takie, jak: Smart Home, zarządzania energią (EMS/HEMS) oraz budynkiem (BMS), pozwalające na optymalizację zużycia energii w budynkach. Dzięki czujnikom oraz inteligentnym sterownikom możliwe jest zarządzanie zużyciem energii w czasie rzeczywistym, a także wykrywanie i eliminowanie nieefektywnych procesów energetycznych.
Udział certyfikowanych audytorów i doradców energetycznych. W nowej odsłonie programu „Czyste Powietrze” od kwietna 2025 beneficjenci zostali zobowiązani do wykonania audytu energetycznego swojego domu. Dzięki temu dofinansowane inwestycje będą bardziej efektywne pod względem termomodernizacyjnym. Audyt energetyczny oraz certyfikacja energetyczna budynków mogą jednak być wykonane jedynie przez osobę do tego uprawnioną, posiadającą wpis do Centralnego Rejestru Charakterystyki Energetycznej Budynków.
Nowe etykiety energetyczne. Świadectwa charakterystyki energetycznej będą uzupełnione o graficzną prezentację danych w postaci klas charakterystyki energetycznej, czyli wskaźników pozwalających ocenić efektywność energetyczną danego obiektu. Klasa energetyczna budynku, bardzo podobna do tych znanych np. z lodówek określa, ile energii rocznie zużywa budynek na potrzeby ogrzewania, chłodzenia, wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej w stosunku do jego powierzchni użytkowej. W Polsce od 2026 roku będzie 8 klas energetycznych budynków, oznaczanych literami od A+ (najbardziej efektywne energetycznie) do G (najmniej efektywne). Budynek klasy A+ będzie dodatnioenergetyczny (produkował więcej energii niż pobiera) lub zeroenergetyczny. Można więc powiedzieć, że taki obiekt wpisuje się w budownictwo zeroenergetyczne 2026.

Z kolei przepisy budowlane w Polsce w 2026 roku ulegną kolejnym zmianom. Jedną z nich będzie wprowadzenie obowiązkowych czujników tlenku węgla dla firm czy hoteli od 30 czerwca (dla lokali mieszkaniowych stanie się to dopiero w 2030 roku). Zmienione PB oznacza nowe obowiązki dla inwestorów w latach 2025/26.

Normy techniczne – obowiązująca oraz aktualizowane

Są to:

PN-EN 303-5. PN-EN ISO 52000-1:2017, wprowadzająca zaawansowane metody obliczeniowe zapotrzebowania budynków na energię, uwzględniające zarówno ogrzewanie, chłodzenie, jak i regulację wilgotności.
PN-EN ISO 52016-1:2017-09 oraz PN-EN ISO 13790 Energetyczne właściwości użytkowe budynków - Obliczanie zużycia energii na potrzeby ogrzewania i chłodzenia.
PN-EN 16798-1 Charakterystyka energetyczna budynków - Wentylacja budynków - Część 1: Parametry wejściowe środowiska wewnętrznego do projektowania i oceny charakterystyki energetycznej budynków w odniesieniu do jakości powietrza wewnętrznego, środowiska cieplnego, oświetlenia i akustyki.
PN-EN ISO 9972 Testy i badania szczelności powietrznej budynków metodą Blower Door.
Niektóre nowe normy w ogrzewnictwie, przyjęte przez PKN w maju 2025 r. to:
PN-B-10425:2025-04 Kominy -- Przewody kominowe dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane -- Wymagania i badania
PN-EN ISO 23590:2022-05 Wymagania dla domowego systemu biogazowego: projektowanie, instalowanie, eksploatacja, konserwacja i bezpieczeństwo
PN-EN 16905-3:2025-05 Pompy ciepła napędzane endotermicznym silnikiem opalanym gazem -- Część 3: Warunki badań

Konsekwencje zmian w prawodawstwie unijnym i krajowym dla branży budowlanej i HVAC

Opisywane zmiany w prawodawstwie unijnym oraz krajowym oznaczają istotne konsekwencje zarówno dla specjalistów z branży, jak i właścicieli domów:

Stopniowe odchodzenie od kotłów na paliwa kopalne oraz jednoczesny wzrost udziału systemów opartych na odnawialnych źródłach energii (np. pomp ciepła i fotowoltaiki). Rola OZE w budownictwie będzie stale rosła.
Konieczność śledzenia przez specjalistów z branży (projektantów, audytorów, inżynierów budownictwa czy instalatorów) zmieniających sie przepisów i norm oraz dostosowywania się do nich.
Presja na podnoszenie kwalifikacji, uzyskiwanie certyfikatów oraz wprowadzanie nowych technologii. Będzie to warunkiem utrzymania się na rynku dla firm z branży.
Nowe wymagania szkoleniowe dla instalatorów pomp ciepła czy klimatyzatorów. Rozporządzenie UE 2024/573 wprowadza termin ważności certyfikatów F-gazowych, wymaganych dla instalatorów. Dotychczasowe dokumenty, wydane przez UDT, zachowują ważność, jednak ich posiadacze będą zobowiązani potwierdzać swoje kwalifikacje co 7 lat. Wymóg ten powinien zostać wprowadzony do polskiego porządku prawnego do 12 marca 2027 roku, a pierwsze szkolenia przypominające powinny odbyć się najpóźniej do 12 marca 2029 roku. Urząd Dozoru Technicznego wydaje również certyfikaty potwierdzające posiadanie kwalifikacji do instalowania OZE: kotłów i pieców na biomasę, systemów fotowoltaicznych, słonecznych systemów grzewczych, pomp ciepła oraz płytkich systemów geotermalnych.
Budownictwo pasywne 2025. Dziś w UE domy pasywne to nie tylko modna koncepcja, ale i standard, łączący w sobie zarówno nowoczesny design, jak i wyjątkowo niskie koszty eksploatacji oraz wysoki komfort mieszkańców. To samo czeka i Polskę.

Czytaj nasze poradniki i buduj świadomie – oszczędzaj czas, nerwy i pieniądze.

Opracowanie redakcja (T.H.)

Materiał objęty prawem autorskim. Publikacja w części lub w całości wyłącznie za zgodą redakcji portalu www.pasywny-budynek.pl